{"id":30570,"date":"2026-09-13T18:10:41","date_gmt":"2026-09-13T16:10:41","guid":{"rendered":"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/?p=30570"},"modified":"2026-09-13T18:11:37","modified_gmt":"2026-09-13T16:11:37","slug":"le-baiser-de-man-ray-rayogramme-de-1922","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/2026\/09\/13\/le-baiser-de-man-ray-rayogramme-de-1922\/","title":{"rendered":"Le baiser de Man Ray, rayogramme de 1922"},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Rayograph (The Kiss) ou Le Baiser<\/em>, 1922<\/strong>, <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : &Eacute;preuve\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;&Eacute;preuve&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;En imprimerie, en gravure et en photographie,&nbsp;image obtenue &agrave; partir d&amp;#039;un clich&eacute;, d&amp;#039;une matrice, d&amp;#039;un n&eacute;gatif.&amp;lt;br\/&amp;gt;L&amp;#039;&eacute;preuve se diff&egrave;re de l&amp;#039;&eacute;tat qui suppose un travail en cours de r&eacute;alisation qui peut encore &eacute;volu&eacute;. L&amp;#039;&eacute;preuve quant &agrave; elle peut &ecirc;tre utilis&eacute;e pour contr&ocirc;ler le travail de tirage et(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/epreuve\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/epreuve\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">&eacute;preuve<\/a> aux sels d&rsquo;argent sur papier g&eacute;latino-argentique, conserv&eacute;e au MoMA, de <strong>23,9 &times; 29,9 cm<\/strong>, r&eacute;alis&eacute; par Man Ray. <a href=\"https:\/\/www.moma.org\/collection\/works\/46405\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/www.moma.org\/collection\/works\/46405<\/a> <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"925\" height=\"699\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/manray_baiser.jpg?resize=925%2C699&#038;ssl=1\" alt=\"\" class=\"wp-image-30569\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/manray_baiser.jpg?w=1000&amp;ssl=1 1000w, https:\/\/i0.wp.com\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/manray_baiser.jpg?resize=300%2C227&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/manray_baiser.jpg?resize=768%2C581&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/manray_baiser.jpg?resize=79%2C60&amp;ssl=1 79w\" sizes=\"auto, (max-width: 925px) 100vw, 925px\"\/><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Comment Man Ray l&rsquo;a concr&egrave;tement fabriqu&eacute; ?<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Le principe est assez extraordinaire : <strong>il n&rsquo;a pas utilis&eacute; d&rsquo;appareil photographique<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dans une <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Chambre noire\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Chambre noire&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Chambre noire&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;ou&amp;nbsp;&amp;lt;em&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;camera oscura&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;\/em&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;Boite perc&eacute;e d&rsquo;un minuscule trou devanc&eacute; d&rsquo;une lentille par lequel entre la lumi&egrave;re et projette sur un papier ou un verre d&eacute;poli l&rsquo;image plus ou moins net de ce qui se trouve devant la boite. Cet instrument d&amp;#039;optique qui a &eacute;t&eacute; utilis&eacute; notamment par les peintres(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/chambre-noire\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/chambre-noire\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">chambre noire<\/a>, Man Ray a plac&eacute; une feuille de <strong>papier photographique photosensible<\/strong> sous une source lumineuse. Des objets ou des parties du <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Corps\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Corps&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Corps&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;Le &amp;lt;strong&amp;gt;corps peut &ecirc;tre celui repr&eacute;sent&eacute; dans l&rsquo;&oelig;uvre&amp;lt;\/strong&amp;gt; : le corps dessin&eacute;, peint, grav&eacute;, photographi&eacute;, sculpt&eacute;, expos&eacute;... ou celui &amp;lt;strong&amp;gt;de l&amp;#039;artiste&amp;lt;\/strong&amp;gt; (&amp;lt;strong&amp;gt;Jackson Pollock&amp;lt;\/strong&amp;gt;) ou encore celui &amp;lt;strong&amp;gt;du spectateur&amp;lt;\/strong&amp;gt;.&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;div style=&amp;quot;height:100px&amp;quot; aria-hidden=&amp;quot;true&amp;quot; class=&amp;quot;wp-block-spacer&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Corps repr&eacute;sent&eacute;&amp;lt;\/strong&amp;gt;, autoportraits, portraits, id&eacute;alis&eacute; avec des canons de beaut&eacute;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-file aligncenter&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;object class=&amp;quot;wp-block-file__embed&amp;quot; data=&amp;quot;https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/kouros_evolution.pdf&amp;quot; type=&amp;quot;application\/pdf&amp;quot; style=&amp;quot;width:100%;height:600px&amp;quot;(...)&amp;lt;\/object&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt; &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/corps\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/corps\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">corps<\/a> &eacute;taient directement pos&eacute;s sur cette feuille. La <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Lumi&egrave;re\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Lumi&egrave;re&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Lumi&egrave;re&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re joue un r&ocirc;le essentiel dans la perception de l&rsquo;&oelig;uvre : elle la rend visible. Selon ses qualit&eacute;s, elle donne aux surfaces et aux couleurs des apparences diff&eacute;rentes et produit des ombres essentielles &agrave; la compr&eacute;hension des volumes en sculpture ou en architecture.&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re est(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">lumi&egrave;re<\/a> impressionne donc le papier partout o&ugrave; elle peut l&rsquo;atteindre ; les parties prot&eacute;g&eacute;es par les objets restent beaucoup plus claires.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mais, pour <em>Le Baiser<\/em>, il ne s&rsquo;est pas content&eacute; d&rsquo;une seule <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Exposition\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Exposition&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Exposition&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Manuel de mus&eacute;ographie, petit guide &agrave; l&amp;#039;usage des responsables de mus&eacute;e, sous la direction de Marie-Odile de Bary et Jean-Michel Tobelem, &eacute;ditions S&eacute;guier Option Culture, 1998&amp;lt;\/strong&amp;gt;, &amp;lt;strong&amp;gt;page 223&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-group&amp;quot;&amp;gt;&amp;quot;&amp;lt;em&amp;gt;De sa&amp;nbsp;&amp;lt;strong&amp;gt;racine latine&amp;nbsp;expositio, le terme exposition avant d&amp;#039;abord &agrave; la fois au figur&eacute; le sens(...)&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;\/em&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt; &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">exposition<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Il a expos&eacute; la m&ecirc;me feuille au moins trois fois<\/strong>, avec trois &laquo; compositions &raquo; diff&eacute;rentes.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">1. Premi&egrave;re <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Exposition\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Exposition&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Exposition&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Manuel de mus&eacute;ographie, petit guide &agrave; l&amp;#039;usage des responsables de mus&eacute;e, sous la direction de Marie-Odile de Bary et Jean-Michel Tobelem, &eacute;ditions S&eacute;guier Option Culture, 1998&amp;lt;\/strong&amp;gt;, &amp;lt;strong&amp;gt;page 223&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-group&amp;quot;&amp;gt;&amp;quot;&amp;lt;em&amp;gt;De sa&amp;nbsp;&amp;lt;strong&amp;gt;racine latine&amp;nbsp;expositio, le terme exposition avant d&amp;#039;abord &agrave; la fois au figur&eacute; le sens(...)&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;\/em&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt; &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">exposition<\/a> : les mains<\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Il place <strong>une paire de mains<\/strong> directement sur le papier photographique.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&rarr; Les mains masquent la <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Lumi&egrave;re\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Lumi&egrave;re&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Lumi&egrave;re&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re joue un r&ocirc;le essentiel dans la perception de l&rsquo;&oelig;uvre : elle la rend visible. Selon ses qualit&eacute;s, elle donne aux surfaces et aux couleurs des apparences diff&eacute;rentes et produit des ombres essentielles &agrave; la compr&eacute;hension des volumes en sculpture ou en architecture.&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re est(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">lumi&egrave;re<\/a>.<br>&rarr; Leur silhouette appara&icirc;t donc dans l&rsquo;<a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Image\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Image&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Image &amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;L&rsquo;image est une repr&eacute;sentation de quelque chose ou de quelqu&rsquo;un par un proc&eacute;d&eacute; manuel (le crayon, la peinture, etc.) ou m&eacute;canique (l&rsquo;appareil photographique, vid&eacute;o &hellip;). C&rsquo;est aussi une repr&eacute;sentation imprim&eacute;e o&ugrave; ce qui est reproduit ou imit&eacute; &eacute;voque quelque chose ou quelqu&rsquo;un.&amp;lt;br&amp;gt;On distingue(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/image\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/image\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">image<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">2. Deuxi&egrave;me <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Exposition\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Exposition&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Exposition&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Manuel de mus&eacute;ographie, petit guide &agrave; l&amp;#039;usage des responsables de mus&eacute;e, sous la direction de Marie-Odile de Bary et Jean-Michel Tobelem, &eacute;ditions S&eacute;guier Option Culture, 1998&amp;lt;\/strong&amp;gt;, &amp;lt;strong&amp;gt;page 223&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-group&amp;quot;&amp;gt;&amp;quot;&amp;lt;em&amp;gt;De sa&amp;nbsp;&amp;lt;strong&amp;gt;racine latine&amp;nbsp;expositio, le terme exposition avant d&amp;#039;abord &agrave; la fois au figur&eacute; le sens(...)&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;\/em&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt; &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">exposition<\/a> : les deux t&ecirc;tes qui s&rsquo;embrassent<\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Il utilise ensuite <strong>deux t&ecirc;tes en train de s&rsquo;embrasser<\/strong>, identifi&eacute;es comme celles de Man Ray et de <strong>Kiki de Montparnasse<\/strong> dans les sources consacr&eacute;es &agrave; l&rsquo;&oelig;uvre.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Il expose &agrave; nouveau <strong>la m&ecirc;me feuille photographique<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C&rsquo;est cette superposition qui est particuli&egrave;rement importante : la seconde <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Image\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Image&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Image &amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;L&rsquo;image est une repr&eacute;sentation de quelque chose ou de quelqu&rsquo;un par un proc&eacute;d&eacute; manuel (le crayon, la peinture, etc.) ou m&eacute;canique (l&rsquo;appareil photographique, vid&eacute;o &hellip;). C&rsquo;est aussi une repr&eacute;sentation imprim&eacute;e o&ugrave; ce qui est reproduit ou imit&eacute; &eacute;voque quelque chose ou quelqu&rsquo;un.&amp;lt;br&amp;gt;On distingue(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/image\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/image\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">image<\/a> ne remplace pas la premi&egrave;re, elle <strong>s&rsquo;ajoute chimiquement &agrave; elle<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">3. Troisi&egrave;me <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Exposition\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Exposition&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Exposition&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Manuel de mus&eacute;ographie, petit guide &agrave; l&amp;#039;usage des responsables de mus&eacute;e, sous la direction de Marie-Odile de Bary et Jean-Michel Tobelem, &eacute;ditions S&eacute;guier Option Culture, 1998&amp;lt;\/strong&amp;gt;, &amp;lt;strong&amp;gt;page 223&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-group&amp;quot;&amp;gt;&amp;quot;&amp;lt;em&amp;gt;De sa&amp;nbsp;&amp;lt;strong&amp;gt;racine latine&amp;nbsp;expositio, le terme exposition avant d&amp;#039;abord &agrave; la fois au figur&eacute; le sens(...)&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;\/em&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt; &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">exposition<\/a> : les bacs de laboratoire<\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Enfin, deux <strong>bacs de <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Chambre noire\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Chambre noire&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Chambre noire&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;ou&amp;nbsp;&amp;lt;em&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;camera oscura&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;\/em&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;Boite perc&eacute;e d&rsquo;un minuscule trou devanc&eacute; d&rsquo;une lentille par lequel entre la lumi&egrave;re et projette sur un papier ou un verre d&eacute;poli l&rsquo;image plus ou moins net de ce qui se trouve devant la boite. Cet instrument d&amp;#039;optique qui a &eacute;t&eacute; utilis&eacute; notamment par les peintres(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/chambre-noire\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/chambre-noire\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">chambre noire<\/a><\/strong> sont utilis&eacute;s comme pochoirs. Leurs formes et surtout leurs becs verseurs produisent la grande <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Forme\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Forme&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Forme&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt; La forme peut &ecirc;tre celle de l&rsquo;objet artistique : un tableau, une sculpture, une installation, etc. La forme se d&eacute;finit au sein m&ecirc;me de l&rsquo;&oelig;uvre : &laquo; la sculpture est la mise en forme d&rsquo;un bloc (de pierre, de bois, de pl&acirc;tre etc.), la peinture est la mise en place, sur une surface plane, de(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/forme\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/forme\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">forme<\/a> sombre qui traverse l&rsquo;<a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Image\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Image&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Image &amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;L&rsquo;image est une repr&eacute;sentation de quelque chose ou de quelqu&rsquo;un par un proc&eacute;d&eacute; manuel (le crayon, la peinture, etc.) ou m&eacute;canique (l&rsquo;appareil photographique, vid&eacute;o &hellip;). C&rsquo;est aussi une repr&eacute;sentation imprim&eacute;e o&ugrave; ce qui est reproduit ou imit&eacute; &eacute;voque quelque chose ou quelqu&rsquo;un.&amp;lt;br&amp;gt;On distingue(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/image\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/image\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">image<\/a> et semble elle-m&ecirc;me constituer une sorte de &laquo; baiser &raquo;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">On obtient donc une sorte de <strong><a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Collage\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Collage&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Technique qui consiste &agrave; organiser un espace par combinaison d&amp;#039;&eacute;l&eacute;ments diff&eacute;rents (extraits de journaux, papiers peints, documents quelconques, objets divers). L&amp;#039;unit&eacute; de l&amp;#039;ensemble se construit par juxtapositions et superposition d&amp;#039;&eacute;l&eacute;ments r&eacute;els visuellement li&eacute;s.Le collage n&eacute;cessite de(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/collage\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/collage\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">collage<\/a> photographique r&eacute;alis&eacute; directement par la <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Lumi&egrave;re\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Lumi&egrave;re&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Lumi&egrave;re&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re joue un r&ocirc;le essentiel dans la perception de l&rsquo;&oelig;uvre : elle la rend visible. Selon ses qualit&eacute;s, elle donne aux surfaces et aux couleurs des apparences diff&eacute;rentes et produit des ombres essentielles &agrave; la compr&eacute;hension des volumes en sculpture ou en architecture.&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re est(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">lumi&egrave;re<\/a><\/strong>, sans d&eacute;coupage ni montage physique.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\">\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Le point technique essentiel &agrave; expliquer <\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Il faut bien comprendre que <strong>le papier n&rsquo;est pas remis &agrave; z&eacute;ro entre les trois expositions<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">On pourrait sch&eacute;matiser ainsi :<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>papier photosensible vierge<\/strong><br>&darr;<br>&#128161; <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Exposition\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Exposition&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Exposition&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Manuel de mus&eacute;ographie, petit guide &agrave; l&amp;#039;usage des responsables de mus&eacute;e, sous la direction de Marie-Odile de Bary et Jean-Michel Tobelem, &eacute;ditions S&eacute;guier Option Culture, 1998&amp;lt;\/strong&amp;gt;, &amp;lt;strong&amp;gt;page 223&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-group&amp;quot;&amp;gt;&amp;quot;&amp;lt;em&amp;gt;De sa&amp;nbsp;&amp;lt;strong&amp;gt;racine latine&amp;nbsp;expositio, le terme exposition avant d&amp;#039;abord &agrave; la fois au figur&eacute; le sens(...)&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;\/em&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt; &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">exposition<\/a> + <strong>mains<\/strong><br>&darr;<br><strong>m&ecirc;me papier<\/strong><br>&darr;<br>&#128161; <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Exposition\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Exposition&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Exposition&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Manuel de mus&eacute;ographie, petit guide &agrave; l&amp;#039;usage des responsables de mus&eacute;e, sous la direction de Marie-Odile de Bary et Jean-Michel Tobelem, &eacute;ditions S&eacute;guier Option Culture, 1998&amp;lt;\/strong&amp;gt;, &amp;lt;strong&amp;gt;page 223&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-group&amp;quot;&amp;gt;&amp;quot;&amp;lt;em&amp;gt;De sa&amp;nbsp;&amp;lt;strong&amp;gt;racine latine&amp;nbsp;expositio, le terme exposition avant d&amp;#039;abord &agrave; la fois au figur&eacute; le sens(...)&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;\/em&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt; &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">exposition<\/a> + <strong>deux t&ecirc;tes qui s&rsquo;embrassent<\/strong><br>&darr;<br><strong>m&ecirc;me papier<\/strong><br>&darr;<br>&#128161; <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Exposition\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Exposition&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Exposition&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Manuel de mus&eacute;ographie, petit guide &agrave; l&amp;#039;usage des responsables de mus&eacute;e, sous la direction de Marie-Odile de Bary et Jean-Michel Tobelem, &eacute;ditions S&eacute;guier Option Culture, 1998&amp;lt;\/strong&amp;gt;, &amp;lt;strong&amp;gt;page 223&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-group&amp;quot;&amp;gt;&amp;quot;&amp;lt;em&amp;gt;De sa&amp;nbsp;&amp;lt;strong&amp;gt;racine latine&amp;nbsp;expositio, le terme exposition avant d&amp;#039;abord &agrave; la fois au figur&eacute; le sens(...)&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;\/em&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt; &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">exposition<\/a> + <strong>deux bacs de <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Chambre noire\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Chambre noire&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Chambre noire&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;ou&amp;nbsp;&amp;lt;em&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;camera oscura&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;\/em&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;Boite perc&eacute;e d&rsquo;un minuscule trou devanc&eacute; d&rsquo;une lentille par lequel entre la lumi&egrave;re et projette sur un papier ou un verre d&eacute;poli l&rsquo;image plus ou moins net de ce qui se trouve devant la boite. Cet instrument d&amp;#039;optique qui a &eacute;t&eacute; utilis&eacute; notamment par les peintres(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/chambre-noire\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/chambre-noire\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">chambre noire<\/a><\/strong><br>&darr;<br><strong>d&eacute;veloppement &rarr; fixation &rarr; lavage &rarr; <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Tirage\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Tirage&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Tirage&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;Le tirage &agrave; l&rsquo;&eacute;preuve ou d&amp;#039;&eacute;preuve : technique de moulage&amp;lt;br\/&amp;gt;Pour tirer une &eacute;preuve, le mouleur commence par badigeonner l&rsquo;empreinte du mod&egrave;le, c&rsquo;est-&agrave;-dire l&rsquo;int&eacute;rieur de chacune des pi&egrave;ces du moule avec la barbotine ou le savon noir, puis il r&eacute;unit toutes les pi&egrave;ces du moule te les(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/tirage\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/tirage\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">tirage<\/a> final<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Chaque <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Exposition\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Exposition&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Exposition&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Manuel de mus&eacute;ographie, petit guide &agrave; l&amp;#039;usage des responsables de mus&eacute;e, sous la direction de Marie-Odile de Bary et Jean-Michel Tobelem, &eacute;ditions S&eacute;guier Option Culture, 1998&amp;lt;\/strong&amp;gt;, &amp;lt;strong&amp;gt;page 223&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-group&amp;quot;&amp;gt;&amp;quot;&amp;lt;em&amp;gt;De sa&amp;nbsp;&amp;lt;strong&amp;gt;racine latine&amp;nbsp;expositio, le terme exposition avant d&amp;#039;abord &agrave; la fois au figur&eacute; le sens(...)&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;\/em&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt; &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">exposition<\/a> ajoute une nouvelle empreinte lumineuse.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C&rsquo;est ce qui explique l&rsquo;aspect particuli&egrave;rement complexe de l&rsquo;<a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Image\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Image&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Image &amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;L&rsquo;image est une repr&eacute;sentation de quelque chose ou de quelqu&rsquo;un par un proc&eacute;d&eacute; manuel (le crayon, la peinture, etc.) ou m&eacute;canique (l&rsquo;appareil photographique, vid&eacute;o &hellip;). C&rsquo;est aussi une repr&eacute;sentation imprim&eacute;e o&ugrave; ce qui est reproduit ou imit&eacute; &eacute;voque quelque chose ou quelqu&rsquo;un.&amp;lt;br&amp;gt;On distingue(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/image\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/image\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">image<\/a> : <strong>les diff&eacute;rentes formes semblent simultan&eacute;ment devant, derri&egrave;re et &agrave; travers les autres<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Le MoMA souligne d&rsquo;ailleurs qu&rsquo;il devient difficile de d&eacute;terminer quels plans sont cens&eacute;s &ecirc;tre proches ou &eacute;loign&eacute;s : l&rsquo;<a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Image\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Image&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Image &amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;L&rsquo;image est une repr&eacute;sentation de quelque chose ou de quelqu&rsquo;un par un proc&eacute;d&eacute; manuel (le crayon, la peinture, etc.) ou m&eacute;canique (l&rsquo;appareil photographique, vid&eacute;o &hellip;). C&rsquo;est aussi une repr&eacute;sentation imprim&eacute;e o&ugrave; ce qui est reproduit ou imit&eacute; &eacute;voque quelque chose ou quelqu&rsquo;un.&amp;lt;br&amp;gt;On distingue(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/image\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/image\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">image<\/a> est v&eacute;ritablement une <strong><a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Construction de l'image\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Construction de l&amp;rsquo;image&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Dans le dictionnaire usuel &amp;lt;\/strong&amp;gt;:&amp;lt;br\/&amp;gt;Construire : mot emprunt&eacute; du&nbsp;latin&nbsp;&amp;lt;em&amp;gt;construere,&amp;lt;\/em&amp;gt;&nbsp;proprement &laquo;&nbsp;entasser par couches&nbsp;&raquo;, &laquo;&nbsp;b&acirc;tir, &eacute;difier&nbsp;&raquo;. Fabriquer par assemblage d&rsquo;&eacute;l&eacute;ments.&nbsp;&Eacute;laborer, imaginer, constituer un ensemble abstrait. Composer, disposer selon un plan d&eacute;termin&eacute; les divers &eacute;l&eacute;ments d&rsquo;un(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/construction-de-limage\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/construction-de-limage\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">construction<\/a> visuelle<\/strong>, et non la <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Repr&eacute;sentation\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Repr&eacute;sentation&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Repr&eacute;sentation&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;Voir aussi &agrave; pr&eacute;sentation. Ces deux mots ne s&amp;#039;opposent pas, ils se compl&egrave;tent.&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;La repr&eacute;sentation est un rendu visible qui en double un autre : on repr&eacute;sente le r&eacute;el. Le r&eacute;el est pr&eacute;sent sous nos yeux, on le double en r&eacute;alisant un dessin, une peinture, une photographie de celui-ci.&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;figure class=&amp;quot;wp-block-image aligncenter size-large&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;\/figure&amp;gt;&amp;lt;div style=&amp;quot;height:20px&amp;quot; aria-hidden=&amp;quot;true&amp;quot;(...)&amp;lt;\/div&amp;gt; &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/representation\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/representation\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">repr&eacute;sentation<\/a> d&rsquo;une sc&egrave;ne qui aurait exist&eacute; telle quelle devant l&rsquo;objectif.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Et pourquoi obtient-on du noir et du blanc ?<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C&rsquo;est un point int&eacute;ressant &agrave; faire comprendre :<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>zone fortement expos&eacute;e &agrave; la <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Lumi&egrave;re\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Lumi&egrave;re&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Lumi&egrave;re&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re joue un r&ocirc;le essentiel dans la perception de l&rsquo;&oelig;uvre : elle la rend visible. Selon ses qualit&eacute;s, elle donne aux surfaces et aux couleurs des apparences diff&eacute;rentes et produit des ombres essentielles &agrave; la compr&eacute;hension des volumes en sculpture ou en architecture.&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re est(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">lumi&egrave;re<\/a><\/strong> &rarr; le papier noircit apr&egrave;s d&eacute;veloppement ;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>objet opaque pos&eacute; sur le papier<\/strong> &rarr; il emp&ecirc;che la <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Lumi&egrave;re\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Lumi&egrave;re&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Lumi&egrave;re&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re joue un r&ocirc;le essentiel dans la perception de l&rsquo;&oelig;uvre : elle la rend visible. Selon ses qualit&eacute;s, elle donne aux surfaces et aux couleurs des apparences diff&eacute;rentes et produit des ombres essentielles &agrave; la compr&eacute;hension des volumes en sculpture ou en architecture.&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re est(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">lumi&egrave;re<\/a> d&rsquo;atteindre le papier &rarr; zone claire ;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>objet translucide \/ &eacute;loign&eacute; du papier<\/strong> &rarr; <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Exposition\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Exposition&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Exposition&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Manuel de mus&eacute;ographie, petit guide &agrave; l&amp;#039;usage des responsables de mus&eacute;e, sous la direction de Marie-Odile de Bary et Jean-Michel Tobelem, &eacute;ditions S&eacute;guier Option Culture, 1998&amp;lt;\/strong&amp;gt;, &amp;lt;strong&amp;gt;page 223&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-group&amp;quot;&amp;gt;&amp;quot;&amp;lt;em&amp;gt;De sa&amp;nbsp;&amp;lt;strong&amp;gt;racine latine&amp;nbsp;expositio, le terme exposition avant d&amp;#039;abord &agrave; la fois au figur&eacute; le sens(...)&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;\/em&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt; &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/exposition\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">exposition<\/a> interm&eacute;diaire &rarr; gris et contours plus diffus.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ainsi, <strong>l&rsquo;ombre des objets devient une v&eacute;ritable empreinte photographique<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\">\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ce qui est particuli&egrave;rement int&eacute;ressant plastiquement<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Et c&rsquo;est l&agrave; que <a class=\"glossaryLink\"  title=\"Dico : Ton\"  aria-describedby=\"tt\"  data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Ton&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Ton&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;D&eacute;signe la modification d&rsquo;une couleur dans sa valeur : clair, fonc&eacute;, sombre, obscur, moyen, vif, opaque, transparent, mat, brillant ...&amp;lt;br\/&amp;gt;Voir aussi ton local.&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Oeuvre en r&eacute;f&eacute;rence :&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;figure class=&amp;quot;wp-block-image aligncenter size-large&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;\/figure&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt; &amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Pierre Soulages&amp;lt;\/strong&amp;gt;, &amp;lt;em&amp;gt;Peinture, 130 x 390 cm, 6 ao&ucirc;t 2012&amp;lt;\/em&amp;gt;, &amp;lt;span class=&amp;quot;date flight&amp;quot;&amp;gt;2012, &amp;lt;\/span&amp;gt;Acrylique : deux sur panneau de bois latt&eacute;, 1 sur(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/ton\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\"  href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/ton\/\"  target=\"_blank\"  data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex='0' role='link'>ton<\/a> questionnement sur <strong>la <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Lumi&egrave;re\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Lumi&egrave;re&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Lumi&egrave;re&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re joue un r&ocirc;le essentiel dans la perception de l&rsquo;&oelig;uvre : elle la rend visible. Selon ses qualit&eacute;s, elle donne aux surfaces et aux couleurs des apparences diff&eacute;rentes et produit des ombres essentielles &agrave; la compr&eacute;hension des volumes en sculpture ou en architecture.&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re est(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">lumi&egrave;re<\/a> porteuse de sens<\/strong> devient vraiment pertinent.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Man Ray ne repr&eacute;sente pas simplement <strong>la <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Lumi&egrave;re\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Lumi&egrave;re&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Lumi&egrave;re&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re joue un r&ocirc;le essentiel dans la perception de l&rsquo;&oelig;uvre : elle la rend visible. Selon ses qualit&eacute;s, elle donne aux surfaces et aux couleurs des apparences diff&eacute;rentes et produit des ombres essentielles &agrave; la compr&eacute;hension des volumes en sculpture ou en architecture.&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re est(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">lumi&egrave;re<\/a><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Il utilise <strong>la <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Lumi&egrave;re\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Lumi&egrave;re&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Lumi&egrave;re&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re joue un r&ocirc;le essentiel dans la perception de l&rsquo;&oelig;uvre : elle la rend visible. Selon ses qualit&eacute;s, elle donne aux surfaces et aux couleurs des apparences diff&eacute;rentes et produit des ombres essentielles &agrave; la compr&eacute;hension des volumes en sculpture ou en architecture.&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re est(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">lumi&egrave;re<\/a> comme <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Pinceau\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Pinceau&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Pinceau&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;Voir aussi &agrave; brosse, couteau, spatule&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Un ma&ccedil;on sait &agrave; quoi sert une truelle, une langue de chat ou une taloche ! Le peintre doit savoir &agrave; quoi sert chaque type de pinceau !&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;Un pinceau est compos&eacute; de 3 &eacute;l&eacute;ments&amp;nbsp;:&amp;lt;br\/&amp;gt;Le&amp;nbsp;&amp;lt;strong&amp;gt;manche&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;nbsp;ou&amp;nbsp;&amp;lt;strong&amp;gt;hampe&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;nbsp;: en bois, plume, m&eacute;tal ou plastique&amp;nbsp;;&amp;lt;br\/&amp;gt;La&amp;nbsp;&amp;lt;strong&amp;gt;virole&amp;nbsp;&amp;lt;\/strong&amp;gt;: en m&eacute;tal,(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/pinceau\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/pinceau\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">outil<\/a> de fabrication de l&rsquo;<a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Image\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Image&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Image &amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;L&rsquo;image est une repr&eacute;sentation de quelque chose ou de quelqu&rsquo;un par un proc&eacute;d&eacute; manuel (le crayon, la peinture, etc.) ou m&eacute;canique (l&rsquo;appareil photographique, vid&eacute;o &hellip;). C&rsquo;est aussi une repr&eacute;sentation imprim&eacute;e o&ugrave; ce qui est reproduit ou imit&eacute; &eacute;voque quelque chose ou quelqu&rsquo;un.&amp;lt;br&amp;gt;On distingue(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/image\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/image\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">image<\/a><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">On peut faire distinguer aux &eacute;l&egrave;ves trois niveaux :<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><th><a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Photographie\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Photographie&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Photographie &amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;Voir aussi &agrave; &amp;lt;strong&amp;gt;https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/2025\/10\/30\/connaitre-quelques-reperes-en-photographie\/&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-columns&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-column&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt;&amp;lt;figure class=&amp;quot;wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-embed__wrapper&amp;quot;&amp;gt;https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=QCqtfAEBA6o&amp;amp;list=PL9LWAQYUI74si6AiWjm5TKg8OFo41V2No&amp;lt;\/div&amp;gt;&amp;lt;figcaption class=&amp;quot;wp-element-caption&amp;quot;&amp;gt;Cliquez sur la playliste de 25 vid&eacute;os sur l&amp;#039;histoire et les techniques de la photographie(...)&amp;lt;\/figcaption&amp;gt;&amp;lt;\/figure&amp;gt; &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/photographie\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/photographie\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Photographie<\/a> traditionnelle<\/th><th><em>Le Baiser<\/em>, Man Ray<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Un appareil re&ccedil;oit la <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Lumi&egrave;re\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Lumi&egrave;re&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Lumi&egrave;re&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re joue un r&ocirc;le essentiel dans la perception de l&rsquo;&oelig;uvre : elle la rend visible. Selon ses qualit&eacute;s, elle donne aux surfaces et aux couleurs des apparences diff&eacute;rentes et produit des ombres essentielles &agrave; la compr&eacute;hension des volumes en sculpture ou en architecture.&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re est(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">lumi&egrave;re<\/a><\/td><td><strong>Le papier re&ccedil;oit directement la <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Lumi&egrave;re\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Lumi&egrave;re&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Lumi&egrave;re&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re joue un r&ocirc;le essentiel dans la perception de l&rsquo;&oelig;uvre : elle la rend visible. Selon ses qualit&eacute;s, elle donne aux surfaces et aux couleurs des apparences diff&eacute;rentes et produit des ombres essentielles &agrave; la compr&eacute;hension des volumes en sculpture ou en architecture.&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re est(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">lumi&egrave;re<\/a><\/strong><\/td><\/tr><tr><td>L&rsquo;objectif enregistre un sujet<\/td><td><strong>Les objets deviennent des pochoirs<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Une sc&egrave;ne est photographi&eacute;e<\/td><td><strong>Plusieurs empreintes sont superpos&eacute;es<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>La <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Photographie\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Photographie&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Photographie &amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;Voir aussi &agrave; &amp;lt;strong&amp;gt;https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/2025\/10\/30\/connaitre-quelques-reperes-en-photographie\/&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-columns&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-column&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt;&amp;lt;figure class=&amp;quot;wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-embed__wrapper&amp;quot;&amp;gt;https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=QCqtfAEBA6o&amp;amp;list=PL9LWAQYUI74si6AiWjm5TKg8OFo41V2No&amp;lt;\/div&amp;gt;&amp;lt;figcaption class=&amp;quot;wp-element-caption&amp;quot;&amp;gt;Cliquez sur la playliste de 25 vid&eacute;os sur l&amp;#039;histoire et les techniques de la photographie(...)&amp;lt;\/figcaption&amp;gt;&amp;lt;\/figure&amp;gt; &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/photographie\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/photographie\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">photographie<\/a> repr&eacute;sente le <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : R&eacute;el\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;R&eacute;el&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;R&eacute;el&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Le r&eacute;el est bien ce qui est et, en tant que tel, un et absolu, identique pour tous. &amp;lt;\/strong&amp;gt;Le r&eacute;el est, par d&eacute;finition, ce qui est. &amp;lt;strong&amp;gt;Mais il ne faut pas le r&eacute;duire &agrave; ce qui est mat&eacute;riel.&amp;lt;\/strong&amp;gt; La lumi&egrave;re, le vent, les sons... sont immat&eacute;riels (on ne peut pas les toucher, les prendre) pourtant ils sont(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/reel\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/reel\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">r&eacute;el<\/a><\/td><td><strong>La <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Photographie\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Photographie&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Photographie &amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;Voir aussi &agrave; &amp;lt;strong&amp;gt;https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/2025\/10\/30\/connaitre-quelques-reperes-en-photographie\/&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-columns&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-column&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt;&amp;lt;figure class=&amp;quot;wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;wp-block-embed__wrapper&amp;quot;&amp;gt;https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=QCqtfAEBA6o&amp;amp;list=PL9LWAQYUI74si6AiWjm5TKg8OFo41V2No&amp;lt;\/div&amp;gt;&amp;lt;figcaption class=&amp;quot;wp-element-caption&amp;quot;&amp;gt;Cliquez sur la playliste de 25 vid&eacute;os sur l&amp;#039;histoire et les techniques de la photographie(...)&amp;lt;\/figcaption&amp;gt;&amp;lt;\/figure&amp;gt; &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/photographie\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/photographie\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">photographie<\/a> fabrique une <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : R&eacute;alit&eacute;\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;R&eacute;alit&eacute;&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Du latin m&eacute;di&eacute;val realitas, du latin classique realis, de res, &amp;lt;em&amp;gt;chose&amp;lt;\/em&amp;gt; D&eacute;finitions : &amp;lt;br\/&amp;gt;Caract&egrave;re de ce qui existe effectivement &amp;lt;br\/&amp;gt;Ce qui existe en fait, par opposition &agrave; ce qui est imagin&eacute;, r&ecirc;v&eacute;, fictif : r&eacute;alit&eacute; &ne; fiction.&amp;lt;br\/&amp;gt;Vie r&eacute;elle, telle qu&amp;#039;elle est, par opposition aux d&eacute;sirs, aux illusions&amp;lt;br\/&amp;gt;Chose(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/realite\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/realite\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">r&eacute;alit&eacute;<\/a> nouvelle<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>La <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Lumi&egrave;re\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Lumi&egrave;re&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Lumi&egrave;re&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re joue un r&ocirc;le essentiel dans la perception de l&rsquo;&oelig;uvre : elle la rend visible. Selon ses qualit&eacute;s, elle donne aux surfaces et aux couleurs des apparences diff&eacute;rentes et produit des ombres essentielles &agrave; la compr&eacute;hension des volumes en sculpture ou en architecture.&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re est(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">lumi&egrave;re<\/a> permet de voir<\/td><td><strong>La <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Lumi&egrave;re\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Lumi&egrave;re&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Lumi&egrave;re&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re joue un r&ocirc;le essentiel dans la perception de l&rsquo;&oelig;uvre : elle la rend visible. Selon ses qualit&eacute;s, elle donne aux surfaces et aux couleurs des apparences diff&eacute;rentes et produit des ombres essentielles &agrave; la compr&eacute;hension des volumes en sculpture ou en architecture.&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re est(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">lumi&egrave;re<\/a> dessine<\/strong><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Chez Man Ray, la <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Lumi&egrave;re\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Lumi&egrave;re&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Lumi&egrave;re&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re joue un r&ocirc;le essentiel dans la perception de l&rsquo;&oelig;uvre : elle la rend visible. Selon ses qualit&eacute;s, elle donne aux surfaces et aux couleurs des apparences diff&eacute;rentes et produit des ombres essentielles &agrave; la compr&eacute;hension des volumes en sculpture ou en architecture.&amp;lt;br\/&amp;gt;La lumi&egrave;re est(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/lumiere\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">lumi&egrave;re<\/a> n&rsquo;est plus seulement ce qui rend le monde visible : elle devient un <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Mat&eacute;riau\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Mat&eacute;riau&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;!-- wp:paragraph --&amp;gt;La mati&egrave;re devient mat&eacute;riau lorsqu&amp;#039;elle est utilis&eacute;e &amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;!-- \/wp:paragraph --&amp;gt;&amp;lt;!-- wp:paragraph --&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;!-- \/wp:paragraph --&amp;gt; &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/materiau\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/materiau\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">mat&eacute;riau<\/a> plastique qui construit directement l&rsquo;<a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Image\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Image&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Image &amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;L&rsquo;image est une repr&eacute;sentation de quelque chose ou de quelqu&rsquo;un par un proc&eacute;d&eacute; manuel (le crayon, la peinture, etc.) ou m&eacute;canique (l&rsquo;appareil photographique, vid&eacute;o &hellip;). C&rsquo;est aussi une repr&eacute;sentation imprim&eacute;e o&ugrave; ce qui est reproduit ou imit&eacute; &eacute;voque quelque chose ou quelqu&rsquo;un.&amp;lt;br&amp;gt;On distingue(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/image\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/image\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">image<\/a>.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center has-medium-font-size wp-block-paragraph\"><strong>Le terme &laquo; rayogramme &raquo; est lui-m&ecirc;me int&eacute;ressant &agrave; expliquer : Man Ray reprend la technique ancienne du <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Photogramme\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Photogramme&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Photogramme&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;Terme polys&eacute;mique.&amp;lt;br\/&amp;gt;Image photographique obtenue sans utiliser d&amp;#039;appareil photographique, en pla&ccedil;ant des objets sur une surface photosensible (papier photo ou film) et en l&amp;#039;exposant ensuite directement &agrave; la lumi&egrave;re. Synonyme : rayogramme ou rayographie.&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;May Ray&amp;lt;\/strong&amp;gt; d&eacute;couvre par accident en(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/photogramme\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/photogramme\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">photogramme<\/a>, mais lui donne son propre nom, en r&eacute;f&eacute;rence &agrave; son nom. Il revendique ainsi une <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Forme\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Forme&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Forme&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt; La forme peut &ecirc;tre celle de l&rsquo;objet artistique : un tableau, une sculpture, une installation, etc. La forme se d&eacute;finit au sein m&ecirc;me de l&rsquo;&oelig;uvre : &laquo; la sculpture est la mise en forme d&rsquo;un bloc (de pierre, de bois, de pl&acirc;tre etc.), la peinture est la mise en place, sur une surface plane, de(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/forme\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/forme\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">forme<\/a> de r&eacute;invention artistique du proc&eacute;d&eacute;.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rayograph (The Kiss) ou Le Baiser, 1922, <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : &Eacute;preuve\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;&Eacute;preuve&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;En imprimerie, en gravure et en photographie,&nbsp;image obtenue &agrave; partir d&amp;#039;un clich&eacute;, d&amp;#039;une matrice, d&amp;#039;un n&eacute;gatif.&amp;lt;br\/&amp;gt;L&amp;#039;&eacute;preuve se diff&egrave;re de l&amp;#039;&eacute;tat qui suppose un travail en cours de r&eacute;alisation qui peut encore &eacute;volu&eacute;. L&amp;#039;&eacute;preuve quant &agrave; elle peut &ecirc;tre utilis&eacute;e pour contr&ocirc;ler le travail de tirage et(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/epreuve\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/epreuve\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">&eacute;preuve<\/a> aux sels d&rsquo;argent sur papier g&eacute;latino-argentique, conserv&eacute;e au MoMA, de 23,9 &times; 29,9 cm, r&eacute;alis&eacute; par Man Ray. https:\/\/www.moma.org\/collection\/works\/46405 Comment Man Ray l&rsquo;a concr&egrave;tement fabriqu&eacute; ? Le principe est assez extraordinaire : il n&rsquo;a pas utilis&eacute; d&rsquo;appareil photographique. Dans une <a class=\"glossaryLink\" title=\"Dico : Chambre noire\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Chambre noire&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;strong&amp;gt;Chambre noire&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;ou&amp;nbsp;&amp;lt;em&amp;gt;&amp;lt;strong&amp;gt;camera oscura&amp;lt;\/strong&amp;gt;&amp;lt;\/em&amp;gt;&amp;lt;br\/&amp;gt;Boite perc&eacute;e d&rsquo;un minuscule trou devanc&eacute; d&rsquo;une lentille par lequel entre la lumi&egrave;re et projette sur un papier ou un verre d&eacute;poli l&rsquo;image plus ou moins net de ce qui se trouve devant la boite. Cet instrument d&amp;#039;optique qui a &eacute;t&eacute; utilis&eacute; notamment par les peintres(...) &lt;a class=glossaryTooltipMoreLink href=https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/chambre-noire\/  target=_blank&gt;Term details&lt;\/a&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/Dictionnaire\/chambre-noire\/\" target=\"_blank\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">chambre noire<\/a>, Man Ray a plac&eacute; une &hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":30571,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1266,1263,1261],"tags":[],"class_list":["post-30570","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-andreas-gursky-bac-2027","category-cours-terminale-spe-2026-2027","category-methodologies-pour-les-epreuves-du-baccalaureat-2026-2027"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/vign_baiser-e1789315836202.jpeg?fit=200%2C161&ssl=1","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30570","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30570"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30570\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30573,"href":"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30570\/revisions\/30573"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30570"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30570"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.profartspla.site\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30570"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}